«Είσαι καλά;» ... «Ναι, όλα καλά.»
Αυτός ο διάλογος έχει παιχτεί εκατομμύρια φορές. Σε σχέσεις, σε φιλίες, σε οικογένειες. Ο άντρας λέει «όλα καλά» ενώ μέσα του βράζει ηφαίστειο. Και η γυναίκα ή ο φίλος, ή ο γονιός ξέρει ότι κάτι δεν πάει καλά αλλά δεν ξέρει πώς να το σπάσει αυτό το τείχος.
Το ερώτημα δεν είναι αν οι άντρες νιώθουν. Φυσικά και νιώθουν. Το ερώτημα είναι γιατί δεν το λένε και τι κοστίζει αυτή η σιωπή, τόσο σε αυτούς όσο και στις σχέσεις τους.
«Οι άντρες δεν κλαίνε» Το ψέμα που μεγαλώσαμε
Ξεκινάει από πολύ νωρίς. Ένα αγόρι 5 χρονών πέφτει και κλαίει. «Έλα, μην κλαις, είσαι άντρας». Ένα αγόρι 10 χρονών φοβάται στο σκοτάδι. «Μεγάλος είσαι, τι φοβάσαι;» Ένα αγόρι 15 χρονών χωρίζει για πρώτη φορά. «Άντε, δεν είναι τίποτα, θα βρεις άλλη».
Μέχρι να γίνει 30 χρονών, έχει μάθει ένα μάθημα καλά: τα συναισθήματα είναι αδυναμία. Και η αδυναμία δεν επιτρέπεται.
Αυτό δεν είναι βιολογία. Είναι κοινωνική κατασκευή που χτίστηκε γενιά με γενιά και μεταδόθηκε με την καλύτερη πρόθεση αλλά με καταστροφικά αποτελέσματα.
Η «ανδρική πανοπλία» Προστασία που γίνεται φυλακή
Οι ψυχολόγοι έχουν έναν όρο για αυτό: «ανδρική πανοπλία». Ο άντρας φοράει μια αόρατη προστατευτική θωράκιση που τον κρατά ασφαλή από την κρίση, από την απόρριψη, από την ευαλωτότητα. Στην αρχή νιώθει σαν δύναμη. Με τον καιρό γίνεται φυλακή.
Μέσα σε αυτή την πανοπλία συσσωρεύεται άγχος, θυμός, θλίψη, μοναξιά, όλα εκείνα που δεν ειπώθηκαν ποτέ. Και κάποια στιγμή αυτά βγαίνουν όχι με λόγια, αλλά με εκρήξεις θυμού, με απόσταση στη σχέση, με αλκοόλ, με υπερβολική δουλειά ή ακόμα και με σωματικά συμπτώματα όπως πονοκέφαλοι και αϋπνία.
Οι 5 λόγοι που οι άντρες αποφεύγουν να μιλήσουν
1. Φοβούνται να φανούν αδύναμοι
Η βαθύτερη ανησυχία δεν είναι «τι θα σκεφτεί ο άλλος» είναι «αν το παραδεχτώ, θα χάσω τον έλεγχο». Η ευαλωτότητα αισθάνεται σαν ελεύθερη πτώση για έναν άντρα που έχει μάθει να ελέγχει τα πάντα.
2. Δεν έχουν μάθει πώς
Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό και το λιγότερο συζητημένο. Πολλοί άντρες θέλουν να μιλήσουν αλλά κυριολεκτικά δεν ξέρουν πώς. Δεν έχουν το λεξιλόγιο, δεν έχουν το πρότυπο, δεν έχουν εξασκηθεί ποτέ σε αυτό.
3. Φοβούνται την αντίδραση
«Αν πω ότι φοβάμαι, θα με κοιτάξει διαφορετικά;» «Αν κλάψω, θα χάσω την εκτίμησή της;» Αυτές οι ερωτήσεις τριγυρνούν στο μυαλό και συχνά κερδίζουν.
4. Έχουν μάθει να «λύνουν» και όχι να «νιώθουν»
Ο άντρας έχει συχνά μια problem-solving νοοτροπία. Όταν κάτι πονάει, ψάχνει λύση όχι να το εκφράσει. Το πρόβλημα είναι ότι τα συναισθήματα δεν λύνονται, βιώνονται.
5. Η κοινωνία τους επιβραβεύει για τη σιωπή
«Δεν παραπονιέται ποτέ», «Είναι βράχος», «Πάντα δυνατός» αυτά λέγονται ως κομπλιμέντα. Και έτσι η σιωπή ενισχύεται και γίνεται ταυτότητα.
Τι χάνεται στη σιωπή
Όταν ένας άντρας δεν μιλά για τα συναισθήματά του, δεν γλιτώνει μόνος του παίρνει μαζί του και τους γύρω του.
Οι σχέσεις αδειάζουν από βάθος. Ο σύντροφος νιώθει ότι μιλάει σε τοίχο. Η επικοινωνία γίνεται επιφανειακή. Οι συγκρούσεις δεν λύνονται γιατί δεν ειπώθηκε ποτέ το πραγματικό πρόβλημα. Και σιγά σιγά, η απόσταση μεγαλώνει.
Στατιστικά, οι άντρες έχουν τριπλάσιο ποσοστό αυτοκτονίας από τις γυναίκες παγκοσμίως. Οι ειδικοί συνδέουν αυτό άμεσα με την έλλειψη συναισθηματικής έκφρασης και την απροθυμία αναζήτησης βοήθειας. Η σιωπή, δηλαδή, δεν είναι απλώς ένα σχεσιακό πρόβλημα, είναι θέμα δημόσιας υγείας.
Πώς αλλάζει αυτό. Μικρά βήματα με μεγάλη διαφορά
Η αλλαγή δεν γίνεται από τη μια μέρα στην άλλη. Αλλά μπορεί να αρχίσει με πολύ μικρά πράγματα:
Αν είσαι άντρας:
Ξεκίνα με ένα πρόσωπο που εμπιστεύεσαι. Δεν χρειάζεται να «ανοιχτείς» σε όλον τον κόσμο. Μια κουβέντα, ένα «σήμερα δεν είμαι καλά» είναι αρκετό για αρχή. Η ευαλωτότητα δεν είναι αδυναμία είναι θάρρος.
Αν αγαπάς έναν άντρα που δεν μιλάει:
Μην πιέζεις απευθείας. Δημιούργησε ασφαλές περιβάλλον χωρίς κρίση, χωρίς «σου το έλεγα». Πολλές φορές οι άντρες μιλούν πιο εύκολα παράλληλα στο αυτοκίνητο, στον περίπατο, σε μια δραστηριότητα παρά face to face.
Ως κοινωνία:
Χρειαζόμαστε νέα πρότυπα ανδρισμού που να περιλαμβάνουν την ευαισθησία, την ειλικρίνεια και τη συναισθηματική νοημοσύνη ως δυνάμεις όχι ως αδυναμίες.
Ο άντρας που μιλά δεν είναι λιγότερο άντρας
Το πιο δυνατό πράγμα που μπορεί να κάνει ένας άντρας σήμερα είναι να πει «δεν είμαι καλά» και να ζητήσει βοήθεια. Όχι γιατί είναι αδύναμος αλλά γιατί ξέρει ποιος είναι και δεν χρειάζεται πια την πανοπλία.
Οι σχέσεις που αντέχουν στον χρόνο δεν χτίζονται στη δύναμη χτίζονται στην εμπιστοσύνη και την ειλικρίνεια. Και αυτά δεν υπάρχουν χωρίς συναισθηματική έκφραση.
Ίσως ήρθε η ώρα να βγάλουμε την πανοπλία.