Όταν ήμασταν παιδιά, η δημιουργία μιας νέας φιλίας ήταν ζήτημα λεπτών. Αρκούσε να μοιραστούμε ένα παιχνίδι στην παιδική χαρά ή να καθίσουμε στο ίδιο θρανίο. Στα φοιτητικά χρόνια, οι κοινές έξοδοι και το άφθονο ελεύθερο πρόγραμμα έχτιζαν δεσμούς που έμοιαζαν άρρηκτοι. Τι συμβαίνει όμως όταν περνάμε το κατώφλι των 30; Γιατί το να κάνεις έναν νέο, αληθινό φίλο στην ενήλικη ζωή μοιάζει συχνά πιο δύσκολο από το να βρεις δουλειά ή σύντροφο;
Τα τελευταία χρόνια, κοινωνιολόγοι και ψυχολόγοι μιλούν ανοιχτά για τη λεγόμενη «ύφεση της φιλίας» (friendship recession). Σύμφωνα με έρευνες, το ποσοστό των ανθρώπων που δηλώνουν πως δεν έχουν κανέναν στενό φίλο έχει τετραπλασιαστεί μέσα στις τελευταίες δεκαετίες. Το φαινόμενο αυτό δεν είναι τυχαίο, αλλά αποτέλεσμα του τρόπου που έχουμε δομήσει τη σύγχρονη ζωή μας.
Η απώλεια του «αναγκαστικού» συγχρωτισμού
Ο βασικότερος λόγος που κάναμε φίλους στο παρελθόν ήταν η γεωγραφική και χρονική εγγύτητα. Στο σχολείο, στο πανεπιστήμιο ή ακόμα και στον στρατό, βρισκόμασταν αναγκαστικά στον ίδιο χώρο με τους ίδιους ανθρώπους, κάθε μέρα, για μήνες ή χρόνια. Αυτή η συνεχής, αβίαστη τριβή δημιουργεί οικειότητα.
Στην ενήλικη ζωή, αυτή η συνθήκη εξαφανίζεται. Οι συνάδελφοι στη δουλειά συχνά εναλλάσσονται, η τηλεργασία μας έχει κρατήσει σπίτι, και οι ρυθμοί της καθημερινότητας δεν επιτρέπουν την τυχαία, καθημερινή επαφή. Για να δεις κάποιον, πρέπει πλέον να κλείσεις «ραντεβού», να συγχρονίσετε τα προγράμματά σας και να κάνετε σοβαρή προσπάθεια. Η φιλία παύει να είναι οργανική και γίνεται μια εργασία από μόνη της.
Η παγίδα της εξάντλησης και το "burnout"
Η σύγχρονη αγορά εργασίας και οι οικονομικές απαιτήσεις αφήνουν τους περισσότερους ενήλικες εντελώς εξαντλημένους. Όταν δουλεύεις οκτώ ή δέκα ώρες, προσπαθείς να γυμναστείς, να μαγειρέψεις και να κρατήσεις το σπίτι σε τάξη, η κοινωνικοποίηση φαντάζει συχνά σαν μια ακόμα αγγαρεία.
Πολλές φορές, το Σαββατοκύριακο έρχεται και το μόνο που επιθυμεί ένας εργαζόμενος είναι η απόλυτη ησυχία. Αυτή η χρόνια κόπωση (burnout) μας στερεί τη συναισθηματική ενέργεια που απαιτείται για να ακούσουμε τα προβλήματα ενός νέου ανθρώπου, να επενδύσουμε χρόνο για να τον μάθουμε και να δείξουμε ευαλωτότητα.
Προτιμάμε τη βολή του καναπέ από το ρίσκο μιας νέας κοινωνικής γνωριμίας.
η ψευδαίσθηση της ψηφιακής επαφής
Τα social media έπαιξαν τον δικό τους ρόλο σε αυτή την απομόνωση. Μας δίνουν τη γρήγορη δόση «ντοπαμίνης» ότι επικοινωνούμε, επειδή αντιδράσαμε σε ένα story στο Instagram ή στείλαμε ένα αστείο βίντεο στο TikTok. Αυτή όμως είναι μια "fast-food" εκδοχή επικοινωνίας, χωρίς κανένα συναισθηματικό βάθος.
Έχουμε αντικαταστήσει τους καφέδες, τις βαθιές συζητήσεις και τα γέλια από κοντά, με γραπτά μηνύματα και likes. Η ψηφιακή επαφή δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι οι άνθρωποι είναι παρόντες στη ζωή μας, ενώ στην πραγματικότητα οι δεσμοί αδυνατίζουν μέρα με τη μέρα, αφήνοντάς μας με μια κενή λίστα εκατοντάδων «διαδικτυακών φίλων» αλλά κανέναν άνθρωπο να καλέσουμε σε μια στιγμή ανάγκης.
ο φόβος της απόρριψης και η αλλαγή προτεραιοτήτων
Ως ενήλικες, είμαστε πιο «σκληροί» και λιγότερο ευέλικτοι. Έχουμε ήδη διαμορφώσει χαρακτήρα, απόψεις και συνήθειες. Δεν ανεχόμαστε το ίδιο εύκολα συμπεριφορές που κάποτε μας περνούσαν αδιάφορες, κάνοντάς μας πιο αυστηρούς κριτές. Επιπλέον, ο φόβος της απόρριψης μεγαλώνει. Το να προσεγγίσεις κάποιον και να του πεις «θέλεις να πάμε για έναν καφέ;» φαντάζει τρομακτικό σε μια ηλικία που όλοι υποτίθεται ότι έχουν ήδη διαμορφώσει τον κύκλο τους.
Όταν προστίθενται στην εξίσωση οι σχέσεις, οι γάμοι και τα παιδιά, οι προτεραιότητες αλλάζουν ριζικά. Ο χρόνος γίνεται πολυτέλεια και οι παλιοί φίλοι αναπόφευκτα χάνονται, αφήνοντας πίσω τους ένα κενό.
Πώς σπάμε τον κύκλο της ενήλικης μοναξιάς;
Η λύση απαιτεί συνειδητή προσπάθεια (intentionality). Η φιλία στους ενήλικες δεν συμβαίνει από μόνη της, πρέπει να την επιδιώξουμε. Αυτό σημαίνει να βγούμε από τη ζώνη άνεσής μας. Να γραφτούμε σε μια ομάδα με κοινά ενδιαφέροντα, να γίνουμε εθελοντές, να πάρουμε την πρωτοβουλία να στείλουμε ένα μήνυμα και, κυρίως, να δείξουμε συνέπεια.
Η ύφεση της φιλίας είναι μια πραγματικότητα της εποχής μας, αλλά δεν χρειάζεται να είναι μόνιμη. Το να κάνεις φίλους ως ενήλικας απαιτεί κουράγιο και χρόνο, όμως η ανταμοιβή η δημιουργία της «επιλεγμένης μας οικογένειας» αξίζει κάθε δευτερόλεπτο αυτής της προσπάθειας